आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको बजेट र विकास योजनाहरू पारदर्शी रूपमा हेर्नका लागि नेपाल सरकारले केही डिजिटल प्लेटफर्महरू सञ्चालनमा ल्याएको छ। यद्यपि, सबै सूचना एउटै ठाउँमा नहुन सक्छ।
तपाईंको क्षेत्रमा 'सांसद विकास कोष' (संसदीय क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रम) र अन्य बजेट कसरी खर्च भइरहेको छ भनी हेर्ने ५ वटा मुख्य तरिकाहरू तल दिइएको छ:
१. स्थानीय तहको आधिकारिक वेबसाइट (Palika Website)
प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्र कुनै न कुनै गाउँपालिका वा नगरपालिका भित्र पर्छ। सांसद विकास कोषको बजेट पनि अन्ततः स्थानीय तहकै खातामार्फत वा समन्वयमा खर्च हुन्छ।
चरण १: आफ्नो पालिकाको वेबसाइटमा जानुहोस् (जस्तै:
www.kathmandu.gov.npवाwww.pokharamun.gov.np) ।चरण २: मेनुमा रहेको 'बजेट तथा कार्यक्रम' वा 'डाउनलोड' सेक्सनमा जानुहोस्।
चरण ३: त्यहाँ उपलब्ध 'वार्षिक कार्यक्रम तथा बजेट' (Red Book) डाउनलोड गर्नुहोस्।
चरण ४: उक्त फाइलमा 'संसदीय क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रम' शीर्षक खोज्नुहोस्। त्यहाँ कुन वडामा कुन योजनाका लागि कति पैसा विनियोजन गरिएको छ भन्ने स्पष्ट हुन्छ।
२. सुत्र (SuTRA) प्रणाली
नेपालका सबै स्थानीय तहले आफ्नो बजेट र खर्चको विवरण SuTRA (Sub-national Treasury Regulatory Application) प्रणालीमा प्रविष्ट गर्नुपर्ने नियम छ।
वेबसाइट:
sutra.gov.np कसरी हेर्ने: यसको Public Portal मा गएर आफ्नो प्रदेश, जिल्ला र स्थानीय तह छनोट गरी 'योजना विवरण' (Project Reports) हेर्न सकिन्छ। यहाँ कुन योजनाको काम कुन चरणमा छ र कति भुक्तानी भइसक्यो भन्ने विवरण देखिन्छ।
३. कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालय (FCGO) को रिपोर्ट
यदि तपाईंलाई आफ्नो जिल्लाभरिको कुल बजेट र खर्चको स्थिति थाहा पाउनु छ भने:
वेबसाइट:
fcgo.gov.np विवरण: यहाँको 'Daily Budgetary Analysis' मा गएर जिल्लागत रूपमा विकास बजेट (Capital Expenditure) कति खर्च भयो भन्ने सामान्य जानकारी लिन सकिन्छ।
४. 'मेरो क्षेत्र' एप वा मन्त्रालयको पोर्टल
संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (MoFAGA) ले स्थानीय तहका सूचनाहरू एकीकृत गर्न LG Portal सञ्चालन गरेको छ।
वेबसाइट:
lgp.gov.np यहाँबाट विभिन्न पालिकाका योजनाहरू र तिनको प्रगतिको तुलनात्मक अध्ययन गर्न सकिन्छ।
५. सूचनाको हक (RTI) को प्रयोग - सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका
यदि अनलाइनमा विवरण भेटिएन वा शंकास्पद लाग्यो भने, तपाईंले सिधै प्रश्न सोध्न सक्नुहुन्छ:
प्रक्रिया: आफ्नो गाउँपालिका/नगरपालिका वा जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालयमा गएर 'सूचना अधिकारी' लाई एउटा निवेदन दिनुहोस्। विषय: "मेरो निर्वाचन क्षेत्रमा विनियोजित संसदीय क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रम अन्तर्गतका योजनाहरूको नामावली र खर्च विवरण उपलब्ध गराइपाऊँ।" नेपालको संविधानले तपाईंलाई १५ दिनभित्र यस्तो सूचना पाउने अधिकार दिएको छ।
सावधानी: के कुरामा ध्यान दिने?
योजनाको नाम: सांसद विकास कोषको नाम परिवर्तन भइरहने हुनाले 'संसदीय क्षेत्र पूर्वाधार विकास कार्यक्रम' वा 'स्थानीय पूर्वाधार साझेदारी कार्यक्रम' भनेर खोज्नुहोला।
उपभोक्ता समिति: धेरैजसो योजनाहरू 'उपभोक्ता समिति' मार्फत हुन्छन्। ती समितिका अध्यक्ष को हुन् र उनीहरू कुन पार्टीका हुन् भन्ने कुराले बजेटको सदुपयोगबारे धेरै संकेत गर्छ।