Credit: Pinterest | Social
सञ्जालको चटक र विचारको खडेरी
नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय एउटा नयाँ प्रवृत्ति हाबी भएको छ— पपुलिजम (लोकप्रियतावाद)। पुराना दलहरूको अर्कमण्यता, भ्रष्टाचार र केन्द्रीकृत स्वार्थबाट आजित भएका नागरिकहरूले विकल्पको खोजी गरिरहँदा उदाएका नयाँ शक्तिहरूले 'जनलहर' त सिर्जना गरे, तर उनीहरूको वैचारिक धरातल र दीर्घकालीन सोच भने बालुवाको जगमा उभिएझैँ देखिएको छ।
१. चटकपन र सामाजिक सञ्जालको राजनीति
नयाँ भनिएका पार्टीहरू र तिनका नेताहरूले नीतिगत बहस भन्दा पनि Social media activities र performance (प्रदर्शन) मा बढी जोड दिइरहेका छन्। उनीहरूका गतिविधिमा जनआवाज भन्दा पनि निम्न कुराहरू हाबी देखिन्छन्:
सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग: कुनै गम्भीर अध्ययन वा दीर्घकालीन योजना बिना नै फेसबुक, टिकटक र एक्स (ट्विटर) मा 'भाइरल' हुने होडबाजी चलेको छ। समस्याको समाधान खोज्नु भन्दा समस्यालाई 'ग्लामरस' बनाएर प्रस्तुत गर्नु नै उनीहरूको मुख्य उद्देश्य देखिन्छ।
कटाक्ष र गालीको राजनीति: विपक्षीलाई गाली गर्नु, पुराना दलका नेतालाई व्यङ्ग्य गर्नु र केवल 'सेन्टिमेन्ट' (भावना) सँग खेल्नुलाई नै बहादुरी मानिएको छ। यसले समाजमा तार्किक बहस भन्दा पनि आक्रोश मात्र बढाएको छ।
चटक र सस्तो लोकप्रियता: ठूला-ठूला आशा देखाउने तर ती कसरी पूरा हुन्छन् भन्ने कुनै खाका नहुनु नै 'चटकपन' हो। "हामी आएपछि सबै जादु हुन्छ" भन्ने भाष्यले भुइँमान्छेका वास्तविक समस्यालाई ओझेलमा पारेको छ।
२. विचारको खडेरी र दिशाहिनता
कुनै पनि राजनीतिक दलको मुटु भनेको उसको विचार र सिद्धान्त हो। तर, नयाँ शक्तिहरूमा यो पक्ष सबैभन्दा कमजोर छ:
बलियो सिद्धान्तको अभाव: उनीहरू न त उदारवादी हुन्, न समाजवादी, न त स्पष्ट राष्ट्रवादी। उनीहरूको एउटै मात्र 'सिद्धान्त' भनेको 'पुरानालाई विरोध गर्नु' मात्र बनेको छ। विरोध आफैँमा सिद्धान्त हुन सक्दैन।
दीर्घकालीन लक्ष्यको अभाव: शिक्षा, स्वास्थ्य र अर्थतन्त्रलाई कसरी सुधार गर्ने भन्ने ठोस नीति भन्दा पनि तत्कालै लाभ हुने सानातिना काममा उनीहरू अल्मलिएका छन्। यसले राज्य व्यवस्था र संयन्त्रमा कुनै संरचनात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्दैन।
केन्द्रमुखी स्वार्थ: सर्वहारा र भुइँमान्छेको हित भन्दा पनि यी दलहरूको ध्यान कसरी केन्द्रको सत्तामा पुग्ने र लाभ लिने भन्नेमै केन्द्रित देखिन्छ। शक्तिमा पुग्ने बित्तिकै उनीहरू पनि त्यही 'सिस्टम' का हिस्सा बनिरहेका छन् जसलाई उनीहरूले विरोध गर्दै आएका थिए।
३. भुइँमान्छेको उपेक्षा र ठूला आशाको व्यापार
नयाँ दलहरूले सर्वहारा वर्गको कुरा त गर्छन्, तर उनीहरूका कार्यक्रमहरू प्रायः मध्यमवर्गीय र सहरिया केन्द्रित छन्। गाउँका गरिब, दलित र सिमान्तकृत समुदायका लागि उनीहरूसँग कुनै ठोस 'एजेन्डा' छैन। केवल ठूला-ठूला विकासका सपना र डिजिटल सपना देखाएर भुइँमान्छेको मत तान्ने तर सत्तामा पुगेपछि उनीहरूकै श्रममाथि रजाइँ गर्ने पुरानै प्रवृत्ति नयाँ स्वरूपमा दोहोरिएको छ।
४. परिणाम र जोखिम
यो विचारहीन राजनीतिको परिणाम गम्भीर हुन सक्छ:
लोकतन्त्रको हुलतन्त्रमा रूपान्तरण: जब विचार हराउँछ, तब राजनीति केवल 'भीड' को पछि लाग्छ। यसले लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउँछ र स्वेच्छाचारितालाई निम्त्याउँछ।
तीव्र निराशाको पुनरावृत्ति: ठूलो आशा देखाएर आएका नयाँ शक्तिहरूले पनि परिणाम दिन नसक्दा जनतामा राजनीतिप्रति नै वितृष्णा पैदा हुन्छ। यसले समाजलाई अराजकता तर्फ धकेल्न सक्छ।
विदेशी प्रयोगको थलो: विचारहीन र दिशाहिन शक्तिहरूलाई वैदेशिक शक्तिहरूले सजिलै आफ्नो स्वार्थका लागि प्रयोग गर्न सक्छन्।
नेपाललाई अहिले 'नयाँ' अनुहार मात्र होइन, 'नयाँ विचार' र 'इमानदार नियत' चाहिएको हो। सामाजिक सञ्जालको 'लाइक' र 'सेयर' ले देश चल्दैन। पुरानाको विरोध गर्नु मात्र विकल्प होइन; विकल्प त तब हुन्छ जब पुरानाले भन्दा उत्तम र स्पष्ट बाटो देखाउन सकिन्छ। चटक र कटाक्षको राजनीतिले केही समयका लागि चर्चा त देला, तर यसले देशको भविष्य र भुइँमान्छेको जीवन बदल्न सक्दैन।
