नेपालको डिजिटल स्वतन्त्रता: आफ्नै सामाजिक सञ्जाल, सफ्टवेयर र इन्टरनेट विकासको आवश्यकता

नेपालको डिजिटल स्वतन्त्रता: आफ्नै सामाजिक सञ्जाल, सफ्टवेयर र इन्टरनेट विकासको आवश्यकता

img credit: https://www.datadriveninvestor.com/2018/11/06/utilizing-the-potential-of-social-media-for-digital-marketing/

नेपाल एक विकासशील राष्ट्र हो, जसले प्रविधि र इन्टरनेटको क्षेत्रमा ठूलो सम्भावना बोकेको छ। तर, हामीले पश्चिमी मुलुकहरूका सामाजिक सञ्जालहरू जस्तै फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम, युट्युब र टिकटकको दैनिक प्रयोगमा निर्भर रहिरहेका छौं। यी प्लेटफर्महरूले हाम्रो डाटा, संस्कृति र अर्थतन्त्रलाई प्रभावित गरिरहेका छन्। यो निर्भरताबाट मुक्त हुनु आवश्यक छ। जसरी चीन, रुस र उत्तर कोरियाले आफ्नै इन्टरनेट प्रणाली विकास गरेर विश्वव्यापी इन्टरनेटभन्दा तीन गुणा छिटो गति हासिल गरेका छन्, नेपालले पनि आफ्नो छुट्टै डिजिटल इकोसिस्टम निर्माण गर्नुपर्छ। यो लेखमा यस विषयमा विस्तृत छलफल गर्दैछु, जसले GenZ पुस्तालाई प्रेरित गर्न सक्छ र सरकारको भूमिकालाई पनि उजागर गर्दछ।

 

पश्चिमी प्रविधिको निर्भरता: समस्या र चुनौतीहरू

नेपालमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ। नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण (NTA) का अनुसार, २०२५ सम्ममा इन्टरनेट पहुँच ८० प्रतिशतभन्दा बढी पुगिसकेको छ। तर, यो पहुँच मुख्य रूपमा पश्चिमी कम्पनीहरूका प्लेटफर्महरूमा आधारित छ। फेसबुक र युट्युब जस्ता साइटहरूले हाम्रो दैनिक जीवनलाई नियन्त्रण गरिरहेका छन् – समाचार, मनोरञ्जन, शिक्षा र व्यापार सबैमा। यसले केही समस्या निम्त्याउँछ:

• डाटा गोपनीयता र सुरक्षा: यी प्लेटफर्महरूले प्रयोगकर्ताको डाटा सङ्कलन गरेर विज्ञापन र राजनीतिक प्रभावका लागि प्रयोग गर्छन्। नेपाल जस्तो सानो राष्ट्रमा यो डाटा विदेशी शक्तिहरूको हातमा पर्नु राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि खतरा हो।

• सांस्कृतिक प्रभाव: पश्चिमी सामग्रीले नेपाली भाषा, संस्कृति र मूल्यहरूलाई कमजोर बनाउँछ। हामीले आफ्नै भाषा र स्थानीय आवश्यकतामा आधारित प्लेटफर्म विकास गर्नुपर्छ।

• आर्थिक निर्भरता: यी कम्पनीहरूले नेपालबाट करोडौं रुपैयाँ कमाउँछन्, तर हामीले उनीहरूको सेवा प्रयोग गरेर मात्र फाइदा लिन्छौं। आफ्नै प्रणाली विकास गर्दा रोजगारी सिर्जना हुन्छ र अर्थतन्त्र बलियो बन्छ।

चीनले WeChat र Weibo जस्ता आफ्नै एपहरू विकास गरेर इन्टरनेट गति र सुरक्षा बढाएको छ। रुसले VK र Yandex प्रयोग गर्दैछ, भने उत्तर कोरियाले Kwangmyong जस्तो आन्तरिक नेटवर्क चलाउँछ। यी उदाहरणहरूबाट सिकेर नेपालले पनि 'नेपाली इन्टरनेट' को अवधारणा अघि बढाउन सक्छ, जसले विश्वव्यापी इन्टरनेटभन्दा छिटो र सुरक्षित सेवा दिन्छ।

img credit: https://www.marstranslation.com

img credit: https://dmb-shanghai.com/china/the-importance-of-social-media-and-digital-marketing-in-china/

GenZ पुस्ता: विकासकर्ताहरूको भूमिका र चुनौतीहरू

नेपालको GenZ पुस्ता (१९९७–२०१२ जन्मिएका) प्रविधिसँग जन्मिएका छन्। उनीहरूमा सफ्टवेयर डेभलपर, वेब डिजाइनर र इनोभेटरहरूको ठूलो संख्या छ। अब उनीहरूले सोच्ने बेला आएको छ – किन पश्चिमी प्लेटफर्महरूमा मात्र निर्भर रहने? उनीहरूले नेपाली भाषामा आधारित सामाजिक सञ्जाल, भिडियो सेयरिङ एप र क्लाउड स्टोरेज विकास गर्न सक्छन्।

तर, समस्या यो छ कि नेपाली नेताहरूले GenZ लाई USA र पश्चिमी देशहरूको फाइदाका लागि प्रयोग गरिरहेका छन्। राजनीतिक अभियानहरूमा युवाहरूलाई सोसल मिडिया मार्फत मोबिलाइज गर्छन्, तर उनीहरूको क्रिएटिभिटी र इनोभेसनलाई समर्थन गर्दैनन्। उदाहरणका लागि, NTA ले विगतमा केही साइटहरू प्रतिबन्ध लगाएको थियो, तर GenZ ले VPN र अन्य तरिकाहरूबाट ती साइटहरू चलाएकै थिए। अब फेसबुक वा युट्युब प्रतिबन्ध हुँदा पनि उनीहरूलाई फरक पर्दैन, किनकि उनीहरूले विकल्प खोज्न सक्छन्। तर, यो प्रतिबन्धले नेपाली इनोभेसनलाई बढावा दिन सक्छ – यदि सरकारले सही दिशा दिन्छ भने।

GenZ ले अब आफ्नै स्टार्टअपहरू सुरु गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि:

• एक नेपाली सामाजिक सञ्जाल जसले स्थानीय भाषा, सांस्कृतिक सामग्री र गोपनीयता प्राथमिकता दिन्छ।
• छिटो इन्टरनेट नेटवर्क विकासका लागि AI-आधारित सफ्टवेयर।
• ओपन-सोर्स प्लेटफर्महरू जसले विदेशी निर्भरता घटाउँछ।

राजनीतिक पाखण्डीपन: नेताहरूको भूमिका र जनताको जागरण

विगतमा गठबन्धन सरकारले टिकटक प्रतिबन्ध गरेको थियो, तर अब फेसबुक र युट्युब प्रतिबन्ध हुँदा तिनै नेताहरू विरोध गर्दैछन्। यो पाखण्डीपन हो। जनताले यस्ता नेताहरूको पछि लाग्न छोड्नुपर्छ। प्रतिबन्धहरूले मात्र समस्या समाधान गर्दैन, तर यसले आफ्नै प्रणाली विकासको अवसर दिन्छ।

सरकारले यसमा सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। कुनै पनि टेक्निकल आइडियालाई स्टार्टअपमा बदल्नका लागि:

• नीतिगत समर्थन: स्टार्टअपहरूका लागि कर छुट, लाइसेन्स सरलीकरण र इन्टेलेक्चुअल प्रोपर्टी संरक्षण।

• आर्थिक सहयोग: ग्रान्ट, लोन र भेन्चर क्यापिटल फन्ड। नेपालमा IT पार्कहरू स्थापना गरेर युवा इनोभेटरहरूलाई प्रोत्साहन दिन सकिन्छ।

• शिक्षा र तालिम: विश्वविद्यालयहरूमा प्रोग्रामिङ, साइबर सेक्युरिटी र AI कोर्सहरू बढाउनु।

यदि सरकारले सहयोग गर्छ भने, नेपालले आफ्नै 'डिजिटल क्रान्ति' ल्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, भारतले UPI र Aadhaar जस्ता प्रणाली विकास गरेर डिजिटल अर्थतन्त्र बलियो बनाएको छ। नेपालले पनि यसबाट सिक्न सक्छ।

Credit: https://biznext.in 

अब कार्यान्वयनको समय

नेपालको डिजिटल स्वतन्त्रता हासिल गर्नु भनेको विदेशी निर्भरताबाट मुक्त हुनु हो। GenZ पुस्ताले नेतृत्व लिनुपर्छ, सरकारले समर्थन दिनुपर्छ र जनताले जागरुक हुनुपर्छ। यदि हामीले आफ्नै सामाजिक सञ्जाल, सफ्टवेयर र इन्टरनेट नेटवर्क विकास गर्‍यौं भने, यो मात्र प्रविधिको कुरा होइन – यो राष्ट्रिय पहिचान र समृद्धिको कुरा हो। अब सोच्ने र काम गर्ने बेला आएको छ। यदि तपाईं GenZ हुनुहुन्छ वा स्टार्टअप सोचिरहनुभएको छ भने, यो लेखलाई प्रेरणा बनाउनुहोस्। टिप्पणीमा आफ्ना विचारहरू सेयर गर्नुहोस्!