पश्चिमी गोलार्धको सम्बन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा एक ठूलो परिवर्तनको संकेत गर्दै, संयुक्त राज्य अमेरिकाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गर्न एक ठूलो सैन्य अभियान सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ। 'अपरेसन एब्सोल्युट रिजोल्भ' (Operation Absolute Resolve) नाम दिइएको यो अभियान जनवरी ३, २०२६ को बिहान सबेरै सञ्चालन गरिएको थियो। यो सन् १९८९ मा पानामामा भएको हस्तक्षेपपछि ल्याटिन अमेरिकामा अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेप मानिएको छ।
सैन्य अभियान: 'एब्सोल्युट रिजोल्भ'
यो हस्तक्षेप स्थानीय समय अनुसार बिहान २:०० बजे सुरु भएको थियो। अमेरिकी सेनाले काराकासको फोर्ट टिउना (Fort Tiuna) र ला कार्लोटा (La Carlota) हवाई अखडा लगायतका मुख्य सैन्य पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गरी 'प्रिसिजन एयरस्ट्राइक' गरेको थियो। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, यस अभियानमा भेनेजुएलाको वायु रक्षा प्रणालीलाई निष्कृय पार्न १५० भन्दा बढी लडाकु विमानहरू (F-22 र F-35) प्रयोग गरिएको थियो।
हवाई आक्रमणसँगै, अमेरिकी 'डेल्टा फोर्स' र एफबीआईको 'होस्टेज रेस्क्यु टिम' ले राष्ट्रपति निवासमा छापा मारेर मादुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेसलाई नियन्त्रणमा लिएका थिए। उनीहरूलाई तत्काल क्यारिबियन सागरमा रहेको अमेरिकी युद्धपोत USS Iwo Jima मा लगिएको थियो र पछि न्यूयोर्कको संघीय हिरासतमा सारिएको छ।
कानुनी आधार र अभियोगहरू
यस सैन्य हस्तक्षेपको मुख्य आधार न्यूयोर्कको दक्षिणी जिल्ला अदालतले सन् २०२० मा जारी गरेको अभियोग पत्रलाई बनाइएको छ। अमेरिकी महान्यायाधिवक्ता पाम बोन्डीका अनुसार, मादुरोमाथि निम्न गम्भीर आरोपहरू लगाइएका छन्:
नार्को-आतंकवाद (Narco-terrorism) को षड्यन्त्र: लागुऔषध तस्करीका लागि आतंकवादी समूहहरूसँग मिलेमतो गरेको।
कोकिन तस्करी: अमेरिकामा ठूलो मात्रामा कोकिन आयात गर्न राज्य संयन्त्रको प्रयोग गरेको।
अपराधिक संगठन सञ्चालन: भेनेजुएला सरकारलाई एक 'क्रिमिनल इन्टरप्राइज' (Cártel de los Soles) को रूपमा चलाएको।
वाशिंगटनले लामो समयदेखि मादुरो सरकारलाई वैध सार्वभौम सरकार नभई एक आपराधिक गिरोहको रूपमा चित्रण गर्दै आएको छ, जसले गर्दा यो "कानुनी युद्ध" (Lawfare) को बाटो तय भएको हो।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया र भूराजनीतिक प्रभाव
मादुरोको गिरफ्तारीले विश्व समुदायलाई वैचारिक रूपमा विभाजित गरिदिएको छ:
क्षेत्रीय समर्थन: अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति जाभियर मिलेईले यसलाई "स्वतन्त्रताको विजय" भनेका छन्। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले अब भेनेजुएलामा एडमन्डो गोन्जालेज र मारिया कोरिना मचाडोको नेतृत्वमा लोकतान्त्रिक संक्रमण हुने संकेत गरेका छन्।
कडा निन्दा: रूस र चीन ले यस कदमलाई "अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको खुल्ला उल्लंघन" र "सैन्य आक्रामकता" भनेका छन्। ब्राजिल र कोलम्बिया जस्ता क्षेत्रीय शक्तिहरूले पनि यस घटनाप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
भेनेजुएलाको आन्तरिक अवस्था: काराकासको सर्वोच्च अदालतले उपाध्यक्ष डेलसी रोड्रिग्वेजलाई कार्यवाहक राष्ट्रपति नियुक्त गरेको छ। रोड्रिग्वेजले मादुरोको गिरफ्तारीलाई "अवैध अपहरण" भन्दै राष्ट्रिय परिचालनको आह्वान गरेकी छिन्।
हस्तक्षेपको नयाँ सिद्धान्त?
शैक्षिक र राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यो अपरेसनले २०२६ पछिको अमेरिकी विदेश नीतिको एक नयाँ र आक्रामक स्वरूपलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। एक बहालवाला राष्ट्रप्रमुखलाई सामान्य अपराधीको रूपमा व्यवहार गर्दै गिरफ्तार गर्नुले 'वेस्टफेलियन सार्वभौमसत्ता' (Westphalian Sovereignty) को परम्परागत मान्यतालाई चुनौती दिएको छ।
यसले दक्षिण अमेरिकामा इरान, रूस र क्युबाको प्रभावलाई कम गर्ने अमेरिकी रणनीतिक लक्ष्यलाई त पुरा गर्ला, तर यसले भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा थप अस्थिरता निम्त्याउने जोखिम पनि उत्तिकै छ।
वर्तमान अवस्था (जनवरी ४, २०२६):
निकोलस मादुरो: न्यूयोर्कको मेट्रोपोलिटन डिटेन्सन सेन्टरमा संघीय हिरासतमा।
भेनेजुएला: संकटकाल घोषणा; डेलसी रोड्रिग्वेजद्वारा अन्तरिम नेतृत्व।
बजार: दक्षिण अमेरिकी तेल उत्पादनमा अवरोध आउने डरले कच्चा तेलको मूल्यमा वृद्धि।