सेन्ट निकोलसदेखि सान्ता क्लजसम्म—एक दयालु सन्त विश्वव्यापी ‘आइकन’ बनेको रोचक कथा
आज संसारभर क्रिसमसको उल्लास छ। चारैतिर झिलिमिली बत्ती, सजावट र ‘सान्ता क्लज’ को प्रतीक्षा छ। तर के तपाईंलाई थाहा छ, रातो लुगामा मुस्कुराउने यी वृद्ध व्यक्ति केवल एक कल्पना मात्र होइनन्, बरु एक महान ऐतिहासिक व्यक्तित्वको विरासत हुन्? आउनुहोस्, टर्कीको एउटा गाउँदेखि कोका-कोलाको विज्ञापनसम्म सान्ताको यो लामो यात्राको बारेमा जानौं।
असली नायक: मायराका सेन्ट निकोलस
सान्ता क्लजको कथा आजभन्दा करिब १७०० वर्ष पहिले सुरु हुन्छ। इस्वी संवत् चौथो शताब्दीमा, आजको टर्की (त्यसबेलाको मायरा) मा सेन्ट निकोलस नामका एक पादरी बस्थे। उनी एक धनी परिवारमा जन्मेका थिए, तर उनको मन सधैं परोपकारमा मात्र लाग्दथ्यो।
उनी आफ्नो पहिचान लुकाएर गरिबहरूको मद्दत गर्न प्रसिद्ध थिए। सबैभन्दा चर्चित कथा एक गरिब व्यक्तिको हो जसका तीन छोरीहरू थिए। उनीसँग छोरीहरूको विवाहका लागि पैसा थिएन। निकोलसले लुकेर उनको घरको झ्याल (वा चिम्नी) बाट सुनका सिक्काका थैलीहरू भित्र खसालिदिए। भनिन्छ, ती सिक्काहरू सुकाउनका लागि टाँगिएका मोजाहरू (Stockings) भित्र खसेका थिए। त्यहीँबाट क्रिसमसमा मोजा झुण्ड्याउने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ।
२५ डिसेम्बर: चाडको सुरुवात कसरी भयो?
सुरुवाती क्रिश्चियन समाजमा इसा मसिह (Jesus Christ) को जन्मको कुनै निश्चित मिति तोकिएको थिएन। इतिहासकारहरूका अनुसार:
- रोमन परम्परा: चौथो शताब्दीतिर रोमन साम्राज्यमा सूर्य देवताको उत्सवको रूपमा 'सैटर्नलिया' (Saturnalia) मनाइन्थ्यो।
- चर्चको निर्णय: चर्चले गैर-क्रिश्चियन परम्पराहरूलाई क्रिश्चियन धर्ममा समाहित गर्नका लागि २५ डिसेम्बर लाई इसा मसिहको जन्मदिन (Christmas) को रूपमा रोज्यो। बिस्तारै, सेन्ट निकोलसको पुण्यतिथि (६ डिसेम्बर) को उदारताका कथाहरूलाई पनि क्रिसमससँग जोडियो।
कसरी बने ‘सान्ता क्लज’?
सेन्ट निकोलसको नाम ‘सान्ता क्लज’ कसरी रहन गयो, यो भाषा परिवर्तनको एउटा चाखलाग्दो कडी हो:
- डच (Dutch) मानिसहरू सेन्ट निकोलसलाई 'सिन्टरक्लास' (Sinterklaas) भन्थे।
- १८औं शताब्दीको अन्त्यतिर जब डच मानिसहरू अमेरिका पुगे, न्यूयोर्कका बजारहरूमा 'सिन्टरक्लास' नाम अपभ्रंश हुँदै ‘सान्ता क्लज’ बन्न पुग्यो।
रातो र सेतो ड्रेसको रहस्य
सुरुवाती चित्रहरूमा सान्तालाई प्रायः दुब्लो र विभिन्न रङका (जस्तै हरियो वा नीलो) चोगामा देखाइन्थ्यो। उनको वर्तमान रूप पछाडि दुई मुख्य कारण छन्:
- थोमस नास्ट (१८६३): एक प्रसिद्ध कार्टुनिष्टले पहिलो पटक सान्तालाई मोटो, दाह्री भएको र रातो लुगा लगाएको व्यक्तिको रूपमा चित्रण गरेका थिए।
- कोका-कोला विज्ञापन (१९३१): सान्ताको आजको विश्वव्यापी छविको श्रेय कोका-कोला कम्पनीलाई पनि जान्छ। उनीहरूले कलाकार ह्याडन सन्डब्लम मार्फत सान्ताको यस्तो चित्र बनाए जो निकै हँसिलो र मिलनसार देखिन्थे। उनले कोका-कोलाको ब्रान्ड रङ (रातो र सेतो) प्रयोग गरे, जुन यति लोकप्रिय भयो कि आज संसारले सान्तालाई यही रूपमा चिन्छ।
आजको परम्परा
आज सान्ता क्लजको अर्थ केवल उपहार मात्र होइन, बरु ‘निःस्वार्थ भावनाले दिने खुसी’ हो। चाहे उनी आज ‘नर्थ पोल’ मा बस्ने एक जादुई व्यक्तिको रूपमा चिनिउन्, तर उनको जरा भने सेन्ट निकोलसको त्यही प्राचीन दयालुतामा लुकेको छ।
क्रिसमस केवल एक दिन मात्र होइन, यो एक भावना हो जसले हामीलाई अरूको मद्दत गर्न सिकाउँछ। सान्ता क्लजको रातो रङ त्यो न्यानोपनको प्रतीक हो, जुन हामी जाडोको मौसममा एकअर्कालाई माया र उपहार दिएर बाँड्छौं।
